Thymele Logo
Search

εμψυχωτής, εμψυχώτρια [ουσ. αρσ., ουσ. θηλ.]

Articles Icon 2
Videos Icon 4
Videos Icon 4
[1]

Ορισμός

Άτομο με ειδική καλλιτεχνική και παιδαγωγική κατάρτιση, το οποίο αναλαμβάνει τον σχεδιασμό και την καθοδήγηση θεατρικών ή παιδαγωγικών διαδικασιών, διευκολύνοντας τη βιωματική συμμετοχή, την έκφραση και τη συνεργατική μάθηση της ομάδας μέσα από δημιουργικές και συμμετοχικές μεθόδους.

Ανάπτυξη

Ο εμψυχωτής / η εμψυχώτρια αναγνωρίστηκε ως επάγγελμα στη Γαλλία στα μέσα της δεκαετίας του 1960 και διακρίνεται στις παρακάτω ειδικεύσεις:


  • τον εμψυχωτή / την εμψυχώτρια πολιτισμού και ψυχαγωγίας [ανιματέρ, ανιματρίς], που απασχολείται σε πολιτιστικούς και καλλιτεχνικούς χώρους ή και χώρους αναψυχής και διασκέδασης, φέρνοντας το άτομο σε επαφή με δημιουργικές και ψυχαγωγικές δραστηριότητες (βλ. και το λήμμα ανιμασιόν),
  • τον κοινωνικό εμψυχωτή / την κοινωνική εμψυχώτρια, που ασχολείται με κοινωνικά θέματα και συμβάλλει στην ανάπτυξη της προσωπικότητας του ατόμου, και
  • τον κοινωνικο-πολιτισμικό εμψυχωτή / την κοινωνικο-πολιτισμική εμψυχώτρια, που επιδιώκει να σχηματίσει δεσμούς επικοινωνίας και να βελτιώσει τις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ των μελών της ομάδας και, παράλληλα, στοχεύει να καταστήσει τον πολιτισμό προσβάσιμο και μέρος της καθημερινής ζωής όλων.


Σε κάθε περίπτωση ο εμψυχωτής / η εμψυχώτρια αποσκοπεί στην αυτοπραγμάτωση, την ψυχαγωγία ή την ανάδειξη της επικοινωνιακής και δημιουργικής πλευράς του ατόμου και της ομάδας.


Ο όρος συνδέεται άμεσα με το πεδίο του θεάτρου στην εκπαίδευση και του εκπαιδευτικού δράματος, όπου οι εμψυχωτές υποστηρίζουν την ομάδα ώστε να συνδεθεί δημιουργικά με το θεματικό υλικό και να αρθρώσει τη δική της ερμηνευτική φωνή. Βασικό μέλημα του εμψυχωτή / της εμψυχώτριας είναι η δημιουργία ενός πλαισίου που συνδυάζει την ασφάλεια με την ενθάρρυνση για πειραματισμό και προσωπική εξέλιξη, εντός του οποίου οι συμμετέχοντες και οι συμμετέχουσες μπορούν να πειραματιστούν, να αναστοχαστούν και να εξελιχθούν ως άτομα και ως ομάδα.


Σύμφωνα με τη Dorothy Heathcote [Ντόροθυ Χέθκοτ], ο ρόλος του παιδαγωγού-εμψυχωτή / της παιδαγωγού-εμψυχώτριας είναι αυτός του διαμεσολαβητή / της διαμεσολαβήτριας [mediator], που αναγνωρίζει τα άτομα της ομάδας όπως πραγματικά είναι, αποφεύγοντας στερεοτυπικές ερμηνείες και δημιουργεί το κατάλληλο πεδίο για αυθεντική επικοινωνία. Ο εμψυχωτής / η εμψυχώτρια δεν διστάζει να συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία, μπαίνοντας ο ίδιος / η ίδια σε ρόλο [teacher in role] με στόχο τη διαμόρφωση ενός κοινού πεδίου εμπειρίας και διερεύνησης. Ο εμψυχωτής / η εμψυχώτρια, στο πλαίσιο αυτό καλείται να διαθέτει ευελιξία, ενσυναίσθηση και ικανότητα εναλλαγής ρόλων, λειτουργώντας άλλοτε ως συντονιστής/συντονίστρια και άλλοτε ως συνομιλητής/συνομιλήτρια ή συμπαίκτης/συμπαίκτρια. Στο θέατρο των καταπιεσμένων του Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] χρέη εμψυχωτή / εμψυχώτριας αναλαμβάνει ο Τζόκερ / Κουρίνγκα [Joker / Curinga], που μεσολαβεί ανάμεσα στη σκηνή και στο κοινό και ενεργοποιεί τον συλλογικό διάλογο. Ο Boal τον ήθελε ωστόσο περισσότερο «δυσκολευτή» παρά διευκολυντή: ο Τζόκερ δεν προτείνει λύσεις, αλλά ωθεί την ομάδα να αναμετρηθεί με τις δομές καταπίεσης που βιώνει.

Αγγλικά
facilitator
Γαλλικά
animateur théâtral, l'[e] / animatrice théâtrale, l΄[a]
Γερμανικά
Spielleiter, der / Spielleiterin, die
Ιταλικά
animatore teatrale, l'[e] / animatrice teatrale, l'[a]

Σχετικοί όροι

παιχνίδι ρόλων, αυτοσχεδιασμός, παιχνιδασκήσεις, ενσώματη μάθηση, δραματοθεραπεία, θέατρο της κοινότητας, ρυθμική αγωγή

Πεδίο εφαρμογής

• Θέατρο
• Μουσική / μουσικό θέατρο
• Χορός
• Υβριδικά είδη [εικαστικές, ψηφιακές, πολυμεσικές και άλλες εκφάνσεις]
• Εφαρμοσμένα είδη
• Παραθεατρικά είδη / λαϊκή και νεανική κουλτούρα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Κειμενικά παραδείγματα

Quote Icon

«Είναι προφανές πως για την εμψύχωση θεατροπαιδαγωγικών προγραμμάτων αλλά και κάθε παιδαγωγικού σχεδίου απαιτείται αυθεντικότητα και ειλικρίνεια από τον εμψυχωτή. Αυτά τα στοιχεία θα διαμορφώσουν το ικανό επικοινωνιακό πλαίσιο όπου θα επισυμβεί η ουσιαστική μάθηση.»

Ο Αντώνης Λενακάκης θεωρεί την αυθεντικότητα και την ειλικρίνεια του εμψυχωτή / της εμψυχώτριας απαραίτητες προϋποθέσεις για κάθε θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα. Οι δύο αυτές ιδιότητες δημιουργούν ένα πλαίσιο εμπιστοσύνης, μέσα στο οποίο η ομάδα μπορεί να εκτεθεί, να πειραματιστεί και να μάθει ουσιαστικά. Ο εμψυχωτής / η εμψυχώτρια εγγυάται έτσι με τη στάση του/της ότι η διαδικασία είναι γνήσια.

Λενακάκης, Α. (2014). Ο θεατροπαιδαγωγός: Το προφίλ ενός καινοτόμου εκπαιδευτικού. Στο: Θ. Γραμματάς (Επιμ.), Το θέατρο στην εκπαίδευση: Καλλιτεχνική έκφραση και παιδαγωγία (σσ. 172-215). Αθήνα: Διάδραση, σ. [να συμπληρωθεί].

Quote Icon

"The joker's function is not that of facilitator, the joker is (in Boal-speak) a difficultator."


«Η λειτουργία του Τζόκερ δεν είναι εκείνη του εμψυχωτή· ο Τζόκερ είναι (στη γλώσσα του Μποάλ) ένας “δυσκολευτής” [difficultator].»

Ο Adrian Jackson [Έιντριαν Τζάκσον], μεταφραστής του Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] στα αγγλικά, ξεχωρίζει τον Τζόκερ του θεάτρου φόρουμ από τον συνήθη εμψυχωτή / τη συνήθη εμψυχώτρια [facilitator]. Ο Τζόκερ δεν διευκολύνει την ομάδα· την ωθεί να αναμετρηθεί με την πολυπλοκότητα της κατάστασης και αποκλείει τις εύκολες λύσεις. Το λογοπαίγνιο facilitator/difficultator δεν αποδίδεται πλήρως στα ελληνικά, και ο νεολογισμός «δυσκολευτής» προσπαθεί να διατηρήσει την αντίθεση.

Jackson, A. (1995). Translator's introduction. Στο: A. Boal, The rainbow of desire: The Boal method of theatre and therapy (μτφρ. A. Jackson). London και New York: Routledge, σσ. xix-xx.

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Οπτικοακουστικό υλικό

Το πρώτο μέρος του ντοκιμαντέρ Three Looms Waiting [Τρεις αργαλειοί σε αναμονή] (1971)…

Η Dorothy Heathcote [Ντόροθυ Χέθκοτ] (1926 – 2011) εξηγεί πώς πρέπει να αλλάζει ο λόγος…

Η Cecily O'Neill [Σέσιλυ Ο' Νηλ], από τις κύριες θεωρητικούς της δραματικής διαδικασίας [process drama],…

Εκπαιδευτικό βίντεο της ουγγρικής ένωσης Hang-Kép Egyesület για τον Τζόκερ στο θέατρο των καταπιεσμένων του…

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ - Εικονογραφικό υλικό

Η Dorothy Heathcote [Ντόροθυ Χέθκοτ] σε εργασία με ομάδα παιδιών (δεκαετίες 1970 – 1980). Μπαίνοντας…

Ο Augusto Boal [Αουγκούστο Μποάλ] παρουσιάζει το θέατρο των καταπιεσμένων σε εργαστήριο στην εκκλησία Riverside…

Ο παιδαγωγός Ηλίας Πίτσικας, εμψυχωτής θεατρικού παιχνιδιού της ομάδας «Πάροδος», δίνει τον ρυθμό με ένα…

Στιγμιότυπο από θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου σε σωφρονιστικό κατάστημα. Σε…

βασική

Boal, A. (2002). Games for actors and non-actors (2η έκδ., μτφρ. A. Jackson). London και New York: Routledge.

Gillet, J.-C. (2006). L'animation en questions. Toulouse: Érès.

Heinig, R. B. (1988). Creative drama for the classroom teacher (3η έκδ.). Englewood Cliffs, NJ: Prentice Hall.

Lebon, F. (2009). Les animateurs socioculturels. Paris: La Découverte.

Lenakakis, A. (2004). Paedagogus ludens: Erweiterte Handlungskompetenz von Lehrer(inne)n durch Spiel- und Theaterpädagogik. Berlin: Schibri.

Morgan, N., Saxton, J. (1987). Teaching drama: A mind of many wonders. London: Hutchinson.

O'Neill, C. (1995). Drama worlds: A framework for process drama. Portsmouth, NH: Heinemann.

O'Neill, C. (Επιμ.). (2015). Dorothy Heathcote on education and drama: Essential writings. London και New York: Routledge.

O'Toole, J. (1992). The process of drama: Negotiating art and meaning. London και New York: Routledge.

Wagner, B. J. (1976). Dorothy Heathcote: Drama as a learning medium. Washington, DC: National Education Association.

Αρχοντάκη, Ζ., Φιλίππου, Δ. (2003). 205 βιωματικές ασκήσεις για εμψύχωση ομάδων: Ψυχοθεραπείας, κοινωνικής εργασίας, εκπαίδευσης. Αθήνα: Καστανιώτης.

Ζώνιου, Χ. (2003). Το θέατρο του καταπιεσμένου. Εκπαίδευση & Θέατρο, 4, [σσ. να συμπληρωθούν]. Ανακτήθηκε από theatroedu.gr...

Κωστή, Κ. (2025). Δραματική τέχνη στην εκπαίδευση και κριτική παιδαγωγική: Σύγχρονες θεωρήσεις. Στο: Γ. Κατσιαμπούρα, Γ. Γρόλλιος, Κ. Σκορδούλης (Επιμ.), Η κριτική εκπαίδευση στον 21ο αιώνα: Προκλήσεις και προτάσεις. Πρακτικά 4ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Κριτικής Εκπαίδευσης (σσ. 236-243). Αθήνα: Προπομπός.

Λενακάκης, Α. (2014). Ο θεατροπαιδαγωγός: Το προφίλ ενός καινοτόμου εκπαιδευτικού. Στο: Θ. Γραμματάς (Επιμ.), Το θέατρο στην εκπαίδευση: Καλλιτεχνική έκφραση και παιδαγωγία (σσ. 172-215). Αθήνα: Διάδραση.

Παπαδόπουλος, Σ. (2010). Παιδαγωγική του θεάτρου. Αθήνα: αυτοέκδοση.

συμπληρωματική

Θωίδης, Ι. Δ. (2000). Σχολείο και Ελεύθερος Χρόνος. Συμβολή στην Προβληματική του Ελεύθερου Χρόνου στα Πλαίσια της Λειτουργίας των Σχολείων Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης [Διδακτορική διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης]. Εθνικό Κέντρο Διδακτορικών Διατριβών. DOI: 10.12681/eadd/12015

Pavis, P. (2019). Dictionnaire du Théâtre. Malakoff: Armand Colin.

APA

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. εμψυχωτής, εμψυχώτρια. Ανακτήθηκε από https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/εμψυχωτής, εμψυχώτρια

Chicago

Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. «εμψυχωτής, εμψυχώτρια». Ανακτήθηκε 24 October 2026. https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/εμψυχωτής, εμψυχώτρια.

MLA

«εμψυχωτής, εμψυχώτρια». Θυμέλη: Το Λεξικό των Παραστατικών Τεχνών. Ανακτήθηκε 24 October 2026, https://thymele-project.uop.gr/laravel/website/lemmas/εμψυχωτής, εμψυχώτρια.

1344